گیاه شناسی قهوه

گیاه شناسی قهوه

مقدمه ای بر قهوه

همان طور که می دانید میوه ها گونه ها و زیر گونه های متفاوت و متعددی دارند. هر کدام از درخت های متفاوتی به وجود می آیند که شرایط کشت رشد آن ها متفاوت هستند. قهوه نیز شامل گونه ها و زیر گونه های مختلفی است.بعنوان مثال در میوه جات می توانیم خانواده مرکبات و میوه های هسته دار را به عنوان گونه ها و زیر مجموعه های آنها را همانند پرتقال, لیمو و…برای خانواده مرکبات به عنوان زیر گونه های آن ها در نظر بگیریم.خاطرنشان می کینم زیر گونه های مختلف در شرایط مختلف اقلیمی دارای ویژگی های طعمی و ظاهری متفاوت هستند که در قهوه نیز این مسأله را به شدت شاهد هستیم.

کمربند قهوه

قهوه بر گرفته شده از نام لاتین Coffea,عضوی از خانواده روناسیان است. این گیاه همیشه سبز شامل بیس از 6000 گونه و بوته های گرمسیری است. این گیاه چهار فصل است. در حین شکوفه دادن شکوفه های شبیه به گل یاسمین دارد و در حین رسیدن میوه هایی شبیه به گیلاس آن به رنگ قرمز و زرد در می آیند. از آنجا که این درختچه تا ارتفتع نسبتاً زیادی رشد می کند بهتر است آن را “درخت” بنامیم. قهوه یک گیاه گرمسیری است که تا ارتفاع حدود 10متر رشد می کند. گیاه قهوه در مناطق جغرافیایی با شرایط خاص اقلیمی بین مدار رأس السرطان و رأس‌الجدی رشد می کند که آن را با نام Coffee Belt یا همان کمربند قهوه می نامیم.

کمربند قهوه

شرایط کشت قهوه

قهوه جهت کشت نیاز به آب و هوای خاصی دارد. دما, باد, نور خورشید و خاک همه مهم هستند. همچنین گیاه قهوه با توجه به نوع آن, برخی نیاز به نور مستقیم خورشید و برخی در سایه رشد می کنند. گونه های ثبت شده قهوه تا به امروز در حال افزایش ایت و هر روزه به تعداد آن ها افزوده می شود.

درختان قهوه صرفاً در کمربند قهوه کشت می شوند. در صورتی که در خارج از این ناحیه کشت شوند در نزدیکی این محدوده صرفاً ربوستا کاشته می شود و در خارج از محدوده در صورت رشد, میوه مطلوب نمی دهد.

میزان رطوبت کافی برای رشد گیاه قهوه بین 55% تا 75% است. عامل دما در رشد این گیاه بسیار مهم است؛ دمای مناسب برای رشد آن 15°C تا 30°C (سانتی گراد) است و دمای 24°C تا 27°C (سانتی گراد) بهترین دمای رشد آن محسوب می شود. این درخت در دمای زیر 10°C در کمتر از 4 ساعت از بین می رود و در دمای منفی صفر درجه سانتی گراد در کمتر از نیم ساعت از بین می رود. این گیاه حساس در دمای کمتر از 15°C هیچ گاه بارور نمی شود.


گیاه قهوه

coffee tree sprouts

دانه های قهوه پس از کاشت در خاک 3 تا 5 ماه طول می کشد تا جوانه بزنند. وقتی که آن دانه ها جوانه می زنند و از خاک خارج می شوند با نام سربازان (Soldiers) خوانده می شود.

7 تا 9 ماه طول می کشد تا تبدیل به نهال های کوچک شوند. در این مرحله در بعضی مناطق به زمین های کشاورزی برده می شوند و مستقیم در مزاع کاشته می شوند. برخی از آنها را تا یک سال در گلخانه نگهداری می کنند و بعد وارد مزارع می کنند.

3 تا 5 سال طول می کشد تا رشد کنند و شکوفه دهند. 9 تا 12 ماه طول می کشد تا شکوفه های آن ها به میوه های رسیده تبدیل شوند. در برخی کشورها همچون کلمبیا در سال 2 بار برداشت محصول اتفاق می افتد. میوه های قهوه که در آن ها با نام Coffee Cherry یا همان گیلاس قهوه یاد می شود غالباً در حین رسیده شدن به رنگ های قرمز, زرد و نارنجی می باشند. معروف ترین گونه های زیر کشت قهوه که پر مصرف ترین گونه های موجود هستند, عربیکا و کانفورا (روبوستا) نام دارند.


عربیکا

محبوب ترین گونه قهوه که بیش از 60 درصد مصرف جهانی قهوه را به خود اختصاص داده است. بسیاری از متخصصین قهوه از آن به عنوان گونه برتر و با کیفیت تر یاد می کنند. پیدایش این گونه به اتیوپی و مناطقی نزدیک به یمن باز می گردد.

گونه عربیکا بسیار حساس نسبت به آفات و حشرات است. ارتفاع رشد این محصول 800 تا 2400 متر از سطح دریا است. این گونه قهوه در کشور هایی همچون برزیل, کلمبیا و اتیوپی کشت می شود. قیمت نهایی این محصول نسبت به سایر گونه ها بسیار بالالتر است. دانه ی قهوه آن بیضی شکل و با خط میانی S شکل می باشد. زمان رسیدن آن نسبت به گونه روبوستا دیرتر است.

قهوه عربیکا

طعم های موجود در آن شفاف و واضح است. طعم و عطرهای میوه ای و گلی را به وضوح در زیر گونه های آن می توان احساس کرد. سرشار از اسیدیته های مطلوب در نمونههای تخصصی و بسیار با کیفیت؛ عاری از هرگونه ایرادات طعمی است.

درختان عربیکا در سایه, رشد بهتری دارند. به همین دلیل در مزارع قهوه درختان با ارتفاعات زیاد می کارند که درختان قهوه در سایه آن ها قرار بگیرند.

قهوه عربیکا

قیمت نهایی این محصول نسبت به روبوستا بسیار بالاتر است. واژه قهوه تخصصی یا همان اسپشیالیتی صرفاً برای این گونه به کار برده می شود. بوربون, هیرلوم و تیپیکا را می توان به عنوان زیرگونه های اصلی آن نام برد.


روبوستا

این گونه غالباً برای تمامی علاقه مندان به قهوه به عنوان گونه ای با کافئین بالا یاد می شود. خاستگاه پیدایش آن کنگو و رواندا می باشد. ارتفاع مناسب کشت این محصول صفر تا 800 متر از سطح دریا است.قیمت آن نسبت به عربیکا بسیار پایین تر است. این گونه بر خلاف عربیکا که غالباً به صورت قهوه تخصصی بدون هیچ ایراد طعمی است و طعمی شفاف و واضح دارد؛ دارای طعم های پیچیده و به اصطلاح Complex می باشد. قهوه روبوستا دارای طعم های زمینی/خاکی و تاری با تلخی بالا می باشد.

قهوه ربوستا

میزان کافئین موجود در آن بسیار بالا و دارای تنواری یا حس دهانی بالا است. شکل ظاهری آن دایره شکل و دارای خط میانی صاف است. گیاه آن نسبت به آفات و حشرات بسیار مقاوم است. ارتفاع پایین رشد و کشت آن نیز دلیل مقاومت آن است. بهترین نوع قهوه روبوستا با نام فاین روبوستا نام می گیرد. روبوستا همانند عربیکا به تنهایی غالباً عصاره گیری نمی شود و به همراه عربیکا در قهوه های ترکیبی مورد استفاده قرار می گیرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *